Monday, November 05, 2012

Ele Geçirilen Şehir

BirGün
4 Kasım 2012

Julio Cortazar’ın “Ele Geçirilen Ev” (Casa Tomada) adlı hikayesi, yüzyılın ortalarında Buenos Aires yakınlarında büyük ve köhne bir evde geçer. Artık orta yaşlara gelmiş iki kardeşin yaşadığı bu evde hayat huzurlu bir şekilde devam etmektedir. Nişanlısını kaybettiği için sessizleşmiş ve içine kapanmış olan anlatıcı ile onun hiç evlenmemiş kız kardeşi, dışarıdaki dünyanın hoyratlığından kaçmış gibi görünürler. Ailelerinden kalan bu eski evde, gündelik rutinleri içinde yaşamaktadırlar.

Cortazar, onların bu sakin hayatını inandırıcı bir şekilde anlatır. Koltuğunda çayını yudumlayarak pul koleksiyonunu gözden geçiren anlatıcıyı ve onun yanı başında ördüğü kazakları söküp söküp yeniden ören kardeşini hemen gözümüzün önüne getirebiliriz. Ancak bir müddet sonra, Cortazar öykülerinde genellikle olduğu gibi, hikayenin huzurlu atmosferi dağılır. Çünkü bir gün çay koymak için mutfağa giden anlatıcı, evin arka tarafından,  kütüphaneden mi yoksa yemek odasından mı geldiğini seçemediği garip sesler duyar.

“Ses, sanki bir sandalyenin halıya devrilmesi ya da sesi kısılmış bir konuşmanın cızırtısı gibi boğuk ve belirsizdi. Aynı anda ya da bir saniye sonra, sesin bu iki odanın baktığı koridorun ucundan kapıya doğru yaklaştığını duydum. Çok geç olmadan kendimi kapının arkasına attım ve vücudumla destekleyerek bir itişte kapıyı kapattım. Neyse ki, anahtar bizim tarafımızdaydı ve daha fazla güvenlik için kapıda bir de sürgü vardı. Mutfağa gittim ve çayı ısıttım.”

Elinde çayla oturma odasına döndüğünde, “Arka tarafı ele geçirdiler,” diye fısıldar her zamanki gibi bir şeyler örmekte olan kardeşine. Irene bu habere şaşırmış görünmez: “O zaman bu tarafta yaşayacağız,” der ağabeyine.

Böylece evin ön kısmında yaşamaya başlarlar. Fakat bundan sonra öykünün yönü tamamen değişir. Kuşaklar boyu aynı ailenin yaşadığı bu gösterişli evin son sakinleri, gitgide kontrolü kaybeder. “Onlar” – yani ötekiler – evi yavaş yavaş ele geçirmektedir. Önce arka taraf, sonra mutfak, ardından yatak odaları. Birer birer bütün mekanları işgal eder ve kardeşleri oturma odasına sığınmaya mahkum ederler.

Öykünün sonunda, anlatıcı bize kendi yaşadıkları bölümün de ele geçirildiği söyler. “Onlar” bir anlık boşluklarından faydalanmış ve oturma odasını da alıvermişlerdir. Böylece, iki kardeş kendilerini sokakta bulurlar. Sahip oldukları her şey evde kalmıştır. Pul koleksiyonunu, örgü sepetini, Fransız edebiyatının nadide örneklerinden oluşan kitap koleksiyonunu, hepsini geride bırakmışlardır. Hiçbir şeyleri yoktur artık. En son sokakta birbirlerine yaslanmış ağlarken görürüz onları. İki öksüz çocuk gibi.

Geçenlerde bir arkadaşım, İstanbul’da hayatımızın bu Cortazar öyküsü tadında ilerlediğini söyledi. Neyi kastettiğini sormam gerekmedi. Uzun süredir ben de aynı şeyi düşünüyorum.

İstanbul’un yavaş yavaş parsellendiği, tanıdığımız bildiğimiz her sokağın değiştirilip dönüştürüldüğü, binaların ve kurumların sessizce ele geçirildiği bu kentte başka türlü hissetmemiz beklenebilir mi?

Hangi birinden bahsedeyim? Emek Sineması’ndan mı, Haydarpaşa ile ilgili planlardan mı, Radyo Evi’nin ele geçirilmesinden mi? Yoksa başta bölgede yaşayanlardan gelen tepkilere rağmen birkaç gün önce Taksim Projesi’ni gerçekleştirmek üzere Zambak Sokak’a sessizce vurulan kazmadan mı?

Sadece bu hafta içinde olanları yazsam bile galiba bu köşenin sınırlarını aşacağım. Ama, bardağı taşıran bir son damla var ki, onun sözünü etmeden bitirmek istemiyorum. Yakında Fatih Ormanı’nın tam ortasına 320.000 m2lik bir beton kütle yerleştirilecek. Bunun adı “Maslak 1453”. Bu projenin arkasında, her taşın altından çıkan Ağaoglu Holding var.

Proje gerçekleşirse, bu kentin dokusundan, kültüründen, yeşil alanlarından bir köşeyi daha kaybetmiş olacağız. İçinde yaşadığımız şehir yaşlı bir şehirdir. Onun küstahça talan edilmesine göz yummuş olacağız.

Cortazar, hikayesini kurarken “onlar”ın kimliğine dair bir şey söylemez bize. Ama İstanbul’dakilere dair bir fikrimiz var. Şehrimizi TOKİ’lerle, çirkin sitelerle, alışveriş merkezleriyle dolduranların kim olduğunu biliyoruz. “Kentsel Dönüşüm” adı altında semtleri mütenalaştırıp insanları evlerinden eden, tarihsel dokusuyla dünyanın en önemli kentlerinden biri olan İstanbul’un silüetini gökdelenlerle kirleten, devlete ait her eski binayı lüks otel haline getirmeye çalışan bu zihniyeti tanıyoruz.

“Onlar” şehrimizi yavaş yavaş ele geçiriyorlar. Aynı hikayedeki gibi. Arka tarafı çoktan aldılar. Yakında mutfağa dalacaklar. Oturma odasına girmeleri ise an meselesi.

Kabusumuz gerçek oluyor. Bilmem farkında mısınız? 

Not. Yeşilist'in bu konudaki imza kampanyası için:  http://www.yesilist.com/-stanbul-uyan-kabusun-gercek-oluyor--cms


9 comments:

ehk2 said...

biraz yarım yamalak bir şeytanın avukatlığı olacak ama bu 'biz'in kim olduğunu sorabilir miyim? bence o 'biz'in gösterdiği iyi insanlar hiç de şehrin asıl sahibi olmadı. eğer yazıdaki amaç genelde ileriye doğru ortak bir kimlik oluşturma ve bununla bu akıntıya direnme değilse, gerçekten de bu 'biz' bence bir şey ifade etmiyor.
aslında imreniyorum. ankara'da istanbul'da kentsel yapıyı tahripten korumak için kenti 'sahiplenmeye' çalışan kesime. yüce bir ideal bence. ve bu sahiplenme sadece kendileri için değil hepimiz adına da. ama bu 'biz'?! bu kimlik sahiplenmesinde biraz kolaycılık yok mu? bir çırpıda. herşeyin sahibi var. bayrağın, cumhuriyetin, dinin, sosyalizmin, kentin, vb. herşeyin ve hepsinin ideal yorumunun....

Meltem Gurle said...

"Biz" hiçbir zaman İstanbul'un "beyaz" sahipleri diye düşünmedim.

Haydarpaşa'dan trene binmek isteyenler diye düşündüm mesela. Ya da bir alışveriş merkezinde pineklemek yerine, çocuklarını parka götürmek isteyenler. Şehrin dışına inşa eden ve hepsi birbirine benzeyen TOKİ'lerde hapis hayatı sürmek yerine, Sulukule'de hayatını sürdürmek isteyenler. Starbucks'larda pineklemek yerine, küçük bir semt kahvesinde oturmak isteyenler. Yani şehre sahip çıkanlar.

"Biz" budur.

Selamlar.

Anonymous said...

Boyle derli toplu biz ve onlar ayrimi oldugunu ben de dusunmuyorum ve acikcasi tenzih ederim bu biz hareketinde `sehrin nimetlerinden` gunluk bir rutin olarak faydalanirken bu kultur duyarliligi ve nostalji ozlemini vurgulayan kulur eliti orta ust sinifi samimiyetsiz buluyorum. toki de yasayan bir insanin yillarca emek ve sikintidan sonra bir ev alabilmesini sehrin guzel ve kultur dolu olup gozleri ve bu nostalji duygusunu tatmin etmesinden daha anlamli buluyorum.

Meltem Gurle said...

Size Ekumenopolis adli filmi oneririm. Kultur eliti ust-orta sinifla pek ilgisi olmayan bir meseleyi anlatiyor, bir de o taraftan anlatiyor. Belki ilginizi ceker.

Meltem Gurle said...

Bir de tabii sunu anlayamiyorum: Mesela Emek Sineması'nın kapatılması ve yerine Demirören-vari kocaman bir alışveriş merkezinin açılacak olması, hangi kesimin sehrin hangi nimetlerinden faydalanmasini kolaylastiriyor? Yasamlarina ne tur katkida bulunuyor?

Taksim Platformu ya da benzeri gruplarin kenti korumaya calismalarini, nostalji duskunluguyle ya da ust-orta sinif kaprisiyle aciklamak mumkun mu?

Her kentin bir ruhu vardir ve onun korunmasi gerekir.

Yoksa su anda kenti talan edenler bile, bir sure sonra bu sehirde pazarlayacak bir sey bulamayabilirler.

Meltem Gurle said...

Ayrica, okullarin, hastanelerin ve kamu binalarinin talan edilmesini de, nostalji duskunlugu ile aciklayabilir misiniz?

Biraz onceki mesaji yazdiktan sonra su haber geldi, buyrun:

http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1107119&CategoryID=77

Burada sozu gecen binalarin bir kismi deprem ertesinde "mantolandi", digerleri ise yeni insa edildigi icin deprem kosullarina uygun yapildi. Ama Bogazici Kampusu'nu ele gecirmenin yolu bu anlasilan. Depreme uygun degildir raporu vermek. Bakalim yiktiktan sonra yerine ne yapmayi takdir edecekler.

Turkiye'de bir cok universitenin kuruldugu alan devlet tarafindan tahsis edilmistir ve bu universitelere kiralanmistir. Devletin kamusal iradesine ve bu karari suistimal etmeyecegine guvenerek yapilmistir bu. Kimsenin aklina iktidarlarin universitelerin binalarina goz dikecegi gelmemis anlasilan.

Nostalji, evet... Boyle mi diyordunuz?

Meltem Gürle said...

Son olarak: Şehirden günlük olarak faydalananlar, Galataport ile Haydarpaşa Garı’nı lüks bir otele çevirecek olan Haydarpaşaport projeleri, kıyı alanlarının kamusal niteliğini yok ederek bölgeleri sadece varlıklı olanlara açtıkları vakit ne yapacaklar?

ebr said...

Ne güzel yazmış, ne güzel bağlamışsınız. Yazıyı okuduğumda hiç öyle "bizler", "sizler"den bahsediyormuş gibi gelmedi bana. Ayrım değil duyarlılık görüyorum.

ebr said...

Ne güzel yazmış, ne güzel bağlamışsınız. Yazıyı okuduğumda hiç öyle "bizler", "sizler"den bahsediyormuş gibi gelmedi bana. Ayrım değil duyarlılık görüyorum.